Na Termopilach ja się nie odważę… | At Thermopylae I do not dare…

It’s Thursday. The holidays are coming to an end. Another chapter of life is closing behind me. I’ll look back on it with a sense of sorrow — just as I do with every moment from the past. Though perhaps “sorrow” isn’t quite the right word. It’s more like nostalgia — a bittersweet feeling.
A few days ago, I saw a real scorpion for the first time in my life. It was calmly making its way down the stairs toward the kitchen. There, unfortunately, it met its end in flames — frightened tenants doused it with alcohol and set it on fire using a can of deodorant, keeping a safe distance.
I felt sorry for it. As it approached the kitchen, it raised its tail in a defiant stance — and moments later, it lay dead, flattened and harmless.
I captured it as it was in that moment — on analog film, though sadly, the photo didn’t turn out well at all.

***

Jest czwartek. Wakacje dobiegają końca. Znów jakiś rozdział życia zostaje za mną. Będę do niego wracać z żalem — tak jak wracam do każdej chwili z przeszłości. Choć może „żal” to nie do końca trafne słowo. To raczej nostalgia — słodko-słone uczucie.
Kilka dni temu po raz pierwszy w życiu zobaczyłam prawdziwego skorpiona. Schodził spokojnie po schodach w stronę kuchni. Tam niestety spotkała go śmierć w płomieniach — przestraszeni lokatorzy oblali go alkoholem i podpalili przy użyciu dezodorantu, trzymając się w bezpiecznej odległości.
Zrobiło mi się go żal. Kiedy zbliżał się do kuchni, unosił bojowo odwłok, a chwilę później leżał już martwy, spłaszczony i niegroźny.
Uwieczniłam go takim, jakim był w tej chwili — na zdjęciu analogowym, które niestety zupełnie się nie udało.

Today, while driving from Nies to Athens, we saw a very long snake crossing the road in a zigzag motion. It was an entirely unexpected sight — at least for me, something I’d never seen before. It looked menacing.
I’m curious about Athens. I hope I’ll have time to visit the Acropolis.
This whole trip to Greece keeps bringing my thoughts back to Słowacki. So many things here remind me of him — like now, as we stop in Thermopylae…

***

Dziś, jadąc samochodem z Nies do Aten, zobaczyliśmy na drodze bardzo długiego węża, który przepełzał zygzakiem przez ulicę. To był znów zupełnie zaskakujący widok. Jak dla mnie — niespotykany. Wyglądał groźnie.
Jestem ciekawa Aten. Mam nadzieję, że znajdę czas, aby zwiedzić Akropol.
Cała ta wyprawa do Grecji sprawia, że myślami wracam do Słowackiego. Dużo mi tu go przypomina — na przykład teraz, kiedy zatrzymujemy się w Termopilach…

---

***

Thermopylae, located in central Greece about 200 kilometers north of Athens, is not only the site of the legendary battle of 480 BCE, but also a destination for history enthusiasts and travelers in search of spiritual inspiration.
The name Thermopylae comes from the natural sulfur hot springs found in the area. In Greek mythology, these “hot gates” were believed to be one of the entrances to Hades — the realm of the dead.
I have a feeling that Słowacki might have visited this place once. Then again, meditations at the tomb of Agamemnon were probably enough for him. I suspect that in Słowacki’s time, Thermopylae was just a narrow pass between the mountains and the Malian Gulf. There wouldn’t have been much to see — only the chance to stand in a place that had once been the stage for one of the most famous battles in history.
It was here that King Leonidas and his 300 Spartans (supported by around a thousand other Greeks) held off the Persian army of King Xerxes, which numbered in the hundreds of thousands. Though they ultimately lost the battle, their courage has endured through the centuries as a symbol of unwavering resistance and sacrifice.
Today in Thermopylae, you can see a monument to King Leonidas. It stands along the main road and depicts the Spartan king with a spear and shield. At his feet are inscribed the words: Μολών λαβέ (Molon labe) — “Come and take [them]” — the defiant phrase Leonidas is said to have uttered in response to the demand that he surrender his weapons.

***

Termopile, położone w środkowej Grecji, około 200 km na północ od Aten, to nie tylko miejsce legendarnej bitwy z 480 r. p.n.e., ale również cel pielgrzymek miłośników historii i turystów szukających duchowej inspiracji.
Nazwa Termopile pochodzi od występujących tam naturalnych, gorących źródeł siarkowych. W mitologii greckiej „gorące wrota” uchodziły za jedno z wejść do Hadesu – krainy zmarłych.
Mam wrażenie, że Słowacki mógł tu kiedyś zawitać. Choć w gruncie rzeczy wystarczyły mu zapewne medytacje przy grobie Agamemnona. Podejrzewam, że w czasach Słowackiego Termopile były jedynie wąskim przesmykiem między górami a Zatoką Maliańską. Nie było tu zbyt wiele do zwiedzania – jedynie możliwość pobycia w miejscu, które stało się sceną jednej z najsłynniejszych bitew w dziejach. To właśnie tutaj król Leonidas i 300 Spartan (wspieranych przez około tysiąc innych Greków) zatrzymało armię perską króla Kserksesa, liczącą setki tysięcy ludzi. Choć bitwę przegrali, ich postawa do dziś pozostaje symbolem niezłomności i poświęcenia.
Dziś w Termopilach można zobaczyć pomnik króla Leonidasa. Znajduje się przy głównej drodze. Przedstawia króla Sparty z włócznią i tarczą. U jego stóp widnieje napis: Μολών λαβέ (Molon labe) – „Przyjdź i weź” – słowa, które Leonidas miał wypowiedzieć w odpowiedzi na żądanie złożenia broni.

The Spartan monument at Thermopylae also includes a bas-relief depicting battle scenes from the legendary clash. On either side of the statue of Leonidas are images of his bravest warriors, who fought by his side until their last breath — symbolizing the unwavering spirit, sacrifice, and honor of the Spartan army.

***

Pomnik Spartan w Termopilach składa się również z płaskorzeźby przedstawiającej sceny bitewne z legendarnej bitwy. Po obu stronach posągu Leonidasa umieszczono wizerunki jego najdzielniejszych wojowników, którzy walczyli u jego boku do ostatniego tchu, symbolizując niezłomność, poświęcenie i honor armii spartańskiej.

To the left of the Leonidas Monument stands a marble statue symbolizing the Eurotas River — the lifeblood of ancient Sparta. Flowing through the entire region of Laconia, the Eurotas played a vital role in the development of the city-state, irrigating its lands and shaping the identity of the region. The figure representing the river conveys its natural strength and endurance — a silent witness to Sparta’s glory, decline, and resilience.

***

Po lewej stronie Pomnika Leonidasa znajduje się marmurowa statua symbolizująca rzekę Eurotas, stanowiącą źródło życia starożytnej Sparty. Eurotas, przepływający przez całą Lakonię, odgrywał kluczową rolę w rozwoju miasta-państwa, nawadniając jego ziemie i kształtując tożsamość regionu. Postać przedstawiająca rzekę oddaje jej naturalną siłę i trwałość — milczącego świadka chwały, upadku i niezłomności Sparty.

To the right of the monument rises a marble figure representing Mount Taygetus, the towering mountain range that dominates the region of Laconia. In Spartan tradition, Taygetus was more than just a natural boundary — it symbolized harshness, endurance, and resilience: qualities deeply embedded in the warrior ethos. The statue captures the mountain’s majestic presence, serving as a reminder of the demanding environment that shaped one of the most renowned military societies in history.
The name of the mountain range comes from Taygete, one of the Pleiades — daughters of the Titan Atlas and the oceanid Pleione.

***

Po prawej stronie monumentu wznosi się marmurowa figura przedstawiająca górę Tajget, potężny masyw górski dominujący nad regionem Lakonii. W tradycji spartańskiej Tajget był czymś więcej niż tylko naturalną granicą — symbolizował surowość, wytrwałość i niezłomność, czyli cechy wpisane w etos wojownika. Statua oddaje majestatyczny charakter góry, przypominając o wymagającym środowisku, które ukształtowało jedno z najsłynniejszych społeczeństw wojskowych w historii.
Nazwa pasma górskiego pochodzi od Tajgete, jednej z Plejad — córek tytana Atlasa i okeanidy Plejone.

“At Thermopylae, I would not dare / To halt my steed upon the narrow path…” — confesses Juliusz Słowacki in one of the most poignant fragments of his poem The Tomb of Agamemnon. And not without reason. Thermopylae is not merely the site of a historic battle — it is a symbol of ultimate sacrifice, patriotism, and courage, bearing a weight heavier than any mythological crime.
In The Tomb of Agamemnon, Słowacki does more than meditate on the fate of ancient heroes — he confronts their legacy with the condition of Poland and Poles after the failed national uprisings.
“At Thermopylae — what would I say / If heroes stood beside the grave?” the poet asks, aware of the chasm between the myth of heroism and the national helplessness.
According to Słowacki, Poland cannot stand shoulder to shoulder with the Spartans. It is “a land of sorrowful helots,” where “despair raises no burial mounds.” It lacks sacrifice, pride, and unity — instead, there is shame, disappointment, and a sense of defeat.
Though the lyrical speaker reaches out “to stretch the trembling string, / To force it to weep, to sing, to rage,” what he receives instead is a crack — a rupture. The legacy of heroes — be it Leonidas or Agamemnon — proves unreachable.
Leonidas died naked, without a kontusz belt — yet his sacrifice carries the fragrance of “sacred flame.” Such an offering is not made for glory, but for values.
Are Poles today ready to look the heroes of Thermopylae in the eye? — Słowacki asks. Not as slaves of history, but as free spirits.

***

„Na Termopilach ja się nie odważę / Osadzić konia w wąwozowym szlaku…” — wyznaje Juliusz Słowacki w jednym z najbardziej przejmujących fragmentów poematu Grób Agamemnona. Nieprzypadkowo. Termopile to nie tylko miejsce historycznej bitwy – to symbol najwyższego poświęcenia, patriotyzmu i odwagi, którego brzemię waży więcej niż jakakolwiek mitologiczna zbrodnia.
W Grobie Agamemnona Juliusz Słowacki nie tylko medytuje nad losem starożytnych bohaterów, ale konfrontuje ich przykład z kondycją Polski i Polaków po upadkach powstań narodowych. „Na Termopilach – jaką bym zdał sprawę / Gdyby stanęli męże nad mogiłą?” – pyta poeta, świadomy rozdźwięku między mitem heroizmu a narodową niemocą.
Polska, według Słowackiego, nie może stanąć w jednym szeregu ze Spartanami. Jest „z kraju smutnego ilotów”, „gdzie rozpacz nie sypie kurhanów”. Brakuje w niej ofiarności, dumy i jedności – jest za to wstyd, rozczarowanie i poczucie klęski.
Choć podmiot liryczny wyciąga rękę, by „strunę napiąć i drżącą / Przymusić do łez, i śpiewu, i złości”, to zamiast dźwięku otrzymuje pęknięcie. Dziedzictwo bohaterów – czy to Leonidasa, czy Agamemnona – okazuje się nieosiągalne.
Leonidas umarł nagi, bez kontusza – ale jego ofiara pachnie „ogniem wonnym”. Takiej ofiary nie złoży się dla sławy, lecz dla wartości. Czy Polacy są dziś gotowi spojrzeć w oczy termopilskim bohaterom? – pyta Słowacki. Nie jako niewolnicy historii, ale jako wolni duchem.
„Mówię – bom smutny – i sam pełen winy!” – wyznaje poeta. Ale w jego słowach tli się nadzieja, że może kiedyś „naród – z jednej bryły” powstanie z grobowego milczenia – by zdać sprawę w Termopilach bez wstydu.