Of all the fortifications of Luxembourg, Fort Lambert is my favorite place. Not only because of its fascinating history, but above all because of the way the preserved remains are presented and the presence of art, which give this site an almost magical character. I walk past it almost every day on my way to work, and each time I look down at the white circles spreading across the grass.
The circles, titled L’Onde (“The Wave”), are part of a work by the French artist Jean-Bernard Métais. This public art installation was created relatively recently, in 2007. It consists of concentric rings made of grass and light-colored gravel, radiating outward from the former fortification like waves on water. It covers an area of approximately 100 × 150 meters and gives this historic site a completely new perspective. According to the artist, L’Onde is meant above all to be a space of calm and reflection. The work combines history with modernity, encouraging visitors to form a deeper connection with the surrounding landscape and the city’s heritage. The installation quickly became one of the most distinctive features of Luxembourg’s urban parks, showing how contemporary art can harmoniously coexist with historical architecture.
***
Spośród wszystkich umocnień Luksemburga to właśnie Fort Lambert jest moim ulubionym miejscem. Nie tylko ze względu na jego fascynującą historię, lecz przede wszystkim dlatego, że sposób wyeksponowania zachowanych pozostałości oraz obecność sztuki sprawiają, iż miejsce to ma niemal magiczny charakter. Przechodzę obok niego prawie codziennie w drodze do pracy i za każdym razem spoglądam z góry na rozchodzące się po trawie białe kręgi.
Kręgi zatytułowane L’Onde („Fala”) są częścią dzieła francuskiego artysty Jeana-Bernarda Métaisa. Ta instalacja sztuki publicznej powstała stosunkowo niedawno, bo w 2007 roku. Składa się z koncentrycznych okręgów wykonanych z trawy i jasnego kruszywa, które rozchodzą się wokół dawnej fortyfikacji niczym fale na wodzie. Zajmuje obszar około 100 × 150 metrów i nadaje historycznemu miejscu zupełnie nową perspektywę. Według artysty L’Onde ma być przede wszystkim przestrzenią spokoju i refleksji. Dzieło łączy historię z nowoczesnością, zachęcając odwiedzających do nawiązania głębszej relacji z otaczającym krajobrazem oraz dziedzictwem miasta. Instalacja szybko stała się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskich parków Luksemburga, pokazując, jak harmonijnie współczesna sztuka może współistnieć z historyczną architekturą.
Fort Lambert was part of the famous Fortress of Luxembourg, for centuries regarded as one of the most powerful fortresses in Europe. The fortification system itself was expanded over time by the Spanish, French, Austrians, and Prussians, making it a remarkable example of the evolution of European military engineering. The fort is named after Henri de Lambert, Marquis de Saint-Bris, who served as the French governor of the Duchy of Luxembourg between 1684 and 1688. His name was given to one of the key redoubts strengthening the western defensive front of the city.
***
Fort Lambert był częścią słynnej Twierdzy Luksemburg, przez stulecia uznawanej za jedną z najpotężniejszych twierdz Europy. Sam system fortyfikacji był rozbudowywany przez Hiszpanów, Francuzów, Austriaków i Prusaków, dzięki czemu stał się wyjątkowym przykładem rozwoju europejskiej sztuki fortyfikacyjnej. Nazwa fortu pochodzi od Henriego de Lamberta, markiza de Saint-Bris, który pełnił funkcję francuskiego gubernatora Księstwa Luksemburga w latach 1684–1688. Jego nazwisko nadano jednej z najważniejszych redut wzmacniających zachodni front obronny miasta.
The history of Fort Lambert dates back to the period of Spanish rule. In the second half of the 17th century, the redoubts of Louvigny and Berlaimont were constructed in front of the city’s main walls, with the purpose of hindering an enemy’s approach to the fortress.
After Luxembourg was captured by Louis XIV in 1684, one of the greatest military engineers in history, Sébastien Le Prestre de Vauban, began his work there. He designed three new, improved redoubts—Royal, Vauban, and Lambert—intended to provide even stronger protection for the city. Fort Lambert was built as a pentagonal redoubt surrounded by a wide moat. Beneath it lay an extensive network of underground galleries, countermines, and casemates, allowing the fort to be defended even during prolonged sieges.
In the 18th century, the Austrians significantly expanded the defensive system. They added outer works known as enveloppes as well as additional mining tunnels. As a result, Fort Lambert became part of a multilayered defensive network capable of functioning even if partially cut off from the main fortress.
In the 19th century, the Prussians carried out further modernization. The fort’s structure was reinforced, vaulted chambers resistant to artillery fire were added, along with an additional level for infantry and artillery. During this period, Fort Lambert reached its greatest military potential.
***
Historia Fortu Lambert sięga jeszcze czasów panowania hiszpańskiego. W drugiej połowie XVII wieku przed głównymi murami miasta powstały reduty Louvigny i Berlaimont, których zadaniem było utrudnianie przeciwnikowi zbliżenia się do twierdzy. Po zdobyciu Luksemburga przez Ludwika XIV w 1684 roku do pracy przystąpił jeden z najwybitniejszych inżynierów wojskowych w historii – Sébastien Le Prestre de Vauban. To właśnie on zaprojektował trzy nowe, ulepszone reduty: Royal, Vauban i Lambert, mające jeszcze skuteczniej chronić miasto. Fort Lambert został zbudowany jako pięcioboczna reduta otoczona szeroką fosą. Pod ziemią znajdowała się rozbudowana sieć galerii, kontrmin i kazamat, które pozwalały bronić fortu nawet podczas długotrwałego oblężenia.
W XVIII wieku Austriacy znacząco rozbudowali system obronny. Dodali zewnętrzne osłony zwane enveloppes oraz kolejne tunele minerskie. Dzięki temu Fort Lambert stał się częścią wielowarstwowego systemu obronnego, zdolnego funkcjonować nawet po częściowym odcięciu od głównej twierdzy. W XIX wieku modernizację przeprowadzili Prusacy. Wzmocniono konstrukcję fortu, dodano sklepione pomieszczenia odporne na ostrzał artyleryjski oraz dodatkową kondygnację dla piechoty i artylerii. W tym okresie Fort Lambert osiągnął swój największy potencjał militarny.
After the signing of the Treaty of London in 1867, Luxembourg was declared a neutral state. The vast fortress system was gradually dismantled: the forts were partially demolished, the moats were filled in, and former military areas were transformed into public parks.
For many years, it seemed that Fort Lambert had been lost forever. However, during the construction of the underground Monterey parking facility, preserved sections of the redoubt were rediscovered. As a result, part of the fort was secured, preserved, and made accessible to visitors.
***
Po podpisaniu Traktatu Londyńskiego w 1867 roku Luksemburg został ogłoszony państwem neutralnym. Rozpoczęto stopniowy demontaż ogromnej twierdzy. Forty częściowo zburzono, fosy zasypano, a dawne tereny militarne przekształcono w miejskie parki. Przez wiele lat wydawało się, że Fort Lambert zniknął bezpowrotnie. Jednak podczas budowy podziemnego parkingu Monterey odkryto zachowane fragmenty reduty. Dzięki temu część fortu została zabezpieczona, wyeksponowana i udostępniona zwiedzającym.
What I find most captivating about Fort Lambert is its remarkable combination of history, architecture, and a contemporary approach to presenting heritage. It is an excellent example of how former military architecture can be not only preserved, but also creatively integrated into the modern urban landscape. Thanks to this, Fort Lambert is not merely a relic of the past, but a living place that continues to tell its story.
***
To, co najbardziej zachwyca mnie w Forcie Lambert, to niezwykłe połączenie historii, architektury i współczesnego sposobu prezentacji zabytku. Jest on doskonałym przykładem tego, jak dawna architektura militarna może zostać nie tylko zachowana, lecz także twórczo wpisana we współczesną przestrzeń miasta. Dzięki temu Fort Lambert nie jest jedynie reliktem przeszłości, ale żywym miejscem, które wciąż opowiada swoją historię.
sources | źródła:
https://www.ffgl.lu/forteresse/fr_index.html
https://www.jbmetais.com/index-fr.php?act=article&id=7
https://www.jbmetais.com/article_doc/7_1_onde.pdf
https://fr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9bastien_Le_Prestre_de_Vauban
https://fr.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Lambert
